Rodzaje źródeł prawa w II filarze Unii Europejskiej

Źródła prawa: prawo wytworzone przed wejściem w życie Traktatu UE,  Traktat UE z 1992 r., uchwały organów UE, Umowy międzynarodowe, działania państw członkowskich.

a. Prawo wytworzone przed wejściem w życie Traktatu UE

Mimo, że Traktat WE nie przewidywał prowadzenie przez tą Wspólnotę działalności w dziedzinach składających się na drugi filar Unii Europejskiej, tj. polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, to w praktyce państwa członkowskie zajmowały się niektórymi sprawami z tych dziedzin. Działalność ta była prowadzona głównie w ramach Europejskiej Współpracy Politycznej, utworzonej w 1971 r., a w sporadycznych przypadkach jeszcze wcześniej. Współpraca ta była oparta nie na prawie WE, lecz na uchwałach Rady Europejskiej oraz uchwałach i umowach międzyrządowych, a także na prawie zwyczajowym. Toczyła się ona nie w ramach WE a obok niej.

b. Traktat UE z 1992 r.

Traktat UE w Tytule V reguluje obszernie zasady prowadzenia polityki zagranicznej i bezpieczeństwa. Zostały one następnie zmodyfikowane przez Traktat Nicejski z grudnia 2000 r. W jego wyniku zlikwidowana została Europejska Współpraca Polityczna.

c. Uchwały organów UE

Zgodnie z art. 13 Rada Europejska określa zasady oraz ogólne wytyczne wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, włączając kwestie mające wpływ na sprawy obronności. Decyduje ona - na podstawie zaleceń Rady UE - o wspólnych strategiach w poszczególnych dziedzinach tej polityki.

Z kolei Rada podejmuje uchwały potrzebne do określenia oraz wprowadzenia w życie wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa na podstawie wytycznych Rady Europejskiej (art. 13 ust. 3). Może ona też uchwalać wspólne stanowiska.

W ramach II filaru występują następujące rodzaje uchwał:

• zasady i ogólne wytyczne wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa,

• uchwały niezbędne do określenia i prowadzenia wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa,

• wspólne działania,

• wspólne stanowiska,

• deklaracje i oświadczenia,

• zalecenia i opinie.

d. Umowy międzynarodowe

Art. 24 Traktatu UE stanowi, że w celu realizacji zadań nakreślonych w ramach filaru drugiego UE może zawierać umowy międzynarodowe z państwami trzecimi i organizacjami międzynarodowymi. Negocjacje prowadzi Urząd Przewodniczącego Rady na jej zlecenie, wspomagany przez Komisję, a umowy zawiera Rada. Rada działa jednomyślnie, gdy umowa dotyczy problemów, w przypadku których wymagana jest jednomyślność, zaś' większością kwalifikowaną, gdy dotyczy ona wprowadzenia w życie wspólnego działania lub wspólnego stanowiska. Umowa nie wiąże państwa, którego przedstawiciel oświadczył w Radzie, że uprzednio musi być wobec niej zastosowana procedura konstytucyjna tego państwa. Pozostałe państwa mogą jednak postanowić, że umowa wiąże ich tymczasowo.

e. Działania państw członkowskich

Powyższe źródła prawa są uzupełniane ponadto przez akty uchwalane przez państwa członkowskie a zatem w ramach współpracy międzyrządowej. I tak art. 17 ust. l Traktatu w sprawie UE stanowi, że Rada Europejska może zalecić państwom członkowskim podjęcie uchwał zgodnie z ich wymogami konstytucyjnymi w sprawie bezpieczeństwa UE, włącznie z „progresywnym kształtowaniem wspólnej polityki obronnej".